Een handhavingsverzoek: de overheid vragen om op te treden

20 juli 2026

Een handhavingsverzoek: de overheid vragen om op te treden

Wet- en regelgeving op het gebied van natuurbescherming heeft alleen effect als deze ook wordt nageleefd en gehandhaafd. Een handhavingsverzoek is een belangrijk juridisch instrument waarmee burgers en organisaties de overheid kunnen vragen op te treden tegen een (vermeende) overtreding. In dit artikel legt Stichting Advocaat van de Aarde uit wat een handhavingsverzoek is, wanneer je het kunt indienen en welke stappen volgen nadat een verzoek is ingediend.

Wat is een handhavingsverzoek?

Een handhavingsverzoek is een verzoek aan een overheidsorganisatie (vaak gemeentes, provincies, waterschappen) om te handhaven bij een mogelijke bestuursrechtelijke overtreding. Een actie komt bijvoorbeeld niet overeen met wat er volgens vergunning(en) mag. Of een actie komt niet overeen met de richtlijnen voor een bepaald gebied of ecologische verbindingszone, denk aan Natura 2000 of Natuurnetwerk Nederland.

Wat gebeurt er met mijn handhavingsverzoek?

Als je een handhavingsverzoek indient, verloopt het proces ongeveer zo:

1. Het eerste wat het bevoegde orgaan zal doen is controleren of je belanghebbende bent. Als je geen belanghebbende bent, zullen ze je verzoek afwijzen.
2. Ben je belanghebbende, dan heeft het overheidsorgaan de plicht om te onderzoeken of er inderdaad sprake is van een overtreding (onderzoeksplicht).
3. Binnen 8 weken ontvang je een reactie.
4. Is een overtreding vastgesteld? Dan moet het overheidsorgaan handhaven: dit is de beginselplicht tot handhaving. Zij bepaalt zelf hoe zwaar de sanctie is:
   • Een last onder bestuursdwang: De overtreder wordt verplicht om de illegale situatie ongedaan te maken. Het bevoegd gezag, bijvoorbeeld de gemeente, geeft daarbij aan dat zij de illegale situatie zelf ongedaan zal maken, als de overtreder dat niet doet.
   • Een last onder dwangsom: De overtreder moet een dwangsom (boete) betalen als die de illegale activiteit niet stopzet.
   • Een andere, minder vergaande sanctie. Bijvoorbeeld een brief met waarschuwing. Als je de sanctie niet zwaar genoeg vindt kun je – als je aan bepaalde voorwaarden voldoet – bezwaar maken.
5. Is er geen overtreding vastgesteld door de overheid? Ook dan kun je bezwaar maken.
6. Krijg je geen reactie binnen 8 weken? Dan kun je een ingebrekestelling sturen.

Praktijkvoorbeelden

Red het Hilkensbergsebos: Jeroen en Marloes Spaander startten een crowdfundingsactie om een bosperceel van Staatsbosbeheer over te kopen om het te behoeden voor kap. Helaas werd het perceel verkocht aan een andere geïnteresseerde en tot hun grote schrik was de nieuwe eigenaar van plan om de kap voort te zetten. Maar: het gebied ligt in Natuurnetwerk Nederland en zit vol met beschermde soorten zoals de das en de bosuil. Er mag niet gekapt worden zonder een flora en fauna-onderzoek. “Wij hebben daarom een handhavingsverzoek ingediend, waarna er handhavers zijn langsgegaan om de nieuwe eigenaar van het bos op zijn plichten te wijzen.”

Werkgroep Behoud de Peel: Op de grens van Noord-Brabant en Limburg ligt het (deels afgegraven) hoogveen- en Natura 2000-gebied de Peel. In de omgeving wordt door intensieve landbouw veel pesticiden gebruikt. Samen met Meten=Weten deed de Werkgroep een ‘eikenbladonderzoek’ in het Peelgebied. Op eikenblad hechten pesticiden zich vrij makkelijk. De monsters werden onderzocht op bijna 700 bestrijdingsmiddelen en er volgde een zorgwekkende conclusie: Over de Peel ligt een ‘deken van landbouwpesticiden’. Dat was in 2025 de aanleiding voor een handhavingsverzoek aan de provincie, die een plicht heeft om Natura 2000-gebied te beschermen. Dat gaat in het komende jaar effect sorteren en naar alle waarschijnlijkheid leiden tot een verbod op het gebruik van pesticiden nabij het Natura2000-gebied.

Of lees meer over hoe het nu met dit handhavingsverzoek staat in dit artikel van 17 maart 2026.

Meer informatie en tips

Meer informatie en tips over hoe je je handhavingsverzoek moet sturen en waar je precies op moet letten, vind je in de kennisbank van Advocaat van de Aarde, op de pagina over handhavingsverzoeken. Op hun website staat ook een handig algemeen model dat je kunt gebruiken. Zij hebben daarnaast een speciaal model opgesteld in het geval van lelieteelt nabij Natura 2000-gebied.

Heb je hulp nodig bij het invullen? Of twijfel je ergens over? In de kennisbank van Stichting Advocaat van de Aarde vind je nog veel meer uitleg over handhavingsverzoeken (en andere onderwerpen). Ook kun je bij Advocaat van de Aarde een hulpvraag indienen, zodat een juridisch adviseur met je mee kan kijken. Je doet dat via de blauwe knop rechtsboven op: advocaatvandeaarde.nl.