Gewasdiversiteit loont: nieuw onderzoek onderbouwt belang van variatie in het landschap

31 maart 2026

Gewasdiversiteit loont: nieuw onderzoek onderbouwt belang van variatie in het landschap

De roep om meer biodiversiteit in de landbouw wordt steeds luider. Artikel 11 van de Europese Natuurherstelverordening laat dit zien. Agrariërs staan echter ook onder druk om economisch rendabel te blijven. Dat roept een logische vraag op: gaan biodiversiteit en opbrengst wel samen?

Recent internationaal onderzoek geeft daar een opvallend duidelijk antwoord op: ja, en sterker nog, ze versterken elkaar.

Grootschalig onderzoek naar bestuivers en opbrengst

In een wereldwijde meta-analyse zijn gegevens uit 101 studies en 920 locaties samengebracht. Daarbij is specifiek gekeken naar gewassen die afhankelijk zijn van bestuiving door insecten, en naar de invloed van het omliggende landschap op zowel bestuivers als opbrengst.

De onderzoekers analyseerden onder andere:

• het aandeel verschillende gewassen in het landschap (gewasdiversiteit)
• de grootte en vorm van percelen
• de aanwezigheid van landschapselementen en randen
• de effecten op zowel aantallen als soortenrijkdom van bestuivers
• en uiteindelijk: de daadwerkelijke gewasopbrengst

Duidelijke verbanden: van landschap naar opbrengst

De studie laat een aantal sterke en consistente verbanden zien:

1. Meer gewasdiversiteit → meer bestuivers
   Landschappen met een grotere variatie aan gewassen bevatten significant meer bestuivers, zowel in aantallen als in soortenrijkdom. Dit effect is robuust over verschillende continenten en teeltsystemen.
2. Meer bestuivers → hogere opbrengst
   De toename in bestuivers vertaalt zich direct naar betere bestuiving van gewassen. Dit leidt tot hogere opbrengsten bij gewassen die afhankelijk zijn van insectenbestuiving.
3. Indirect effect: gewasdiversiteit verhoogt opbrengst via bestuivers
   Belangrijk is dat gewasdiversiteit niet alleen een ecologisch effect heeft, maar ook een meetbaar indirect effect op opbrengst via bestuivers. Dit werd in de studie statistisch aangetoond.
4. Landschapsstructuur doet ertoe
   Niet alleen wát er geteeld wordt, maar ook hóe het landschap is ingericht:

• kleinere percelen en meer randen (hoge ‘edge density’) → meer bestuivers
• grootschalige, uniforme percelen → minder bestuivers
• een gevarieerd mozaïeklandschap presteert beter dan een homogeen landbouwgebied

Waarom diversiteit zo belangrijk is

De verklaring ligt in de ecologie van bestuivers. Verschillende soorten hebben verschillende behoeften qua voedsel en leefgebied. Een gevarieerd landschap biedt:

• een continu aanbod van bloeiende gewassen
• schuil- en nestgelegenheid
• minder afhankelijkheid van één korte bloeiperiode

Daardoor ontstaat een stabielere en robuustere bestuivergemeenschap, en dat zie je terug in de opbrengst.

Relevantie voor Nederland

Voor de Nederlandse landbouw zijn deze inzichten bijzonder actueel. Veel regio’s worden gekenmerkt door:

• grootschalige percelen
• beperkte variatie in gewassen
• afname van landschapselementen

De studie suggereert dat juist daar winst te behalen is. Meer variatie in gewassen en landschapsstructuur kan bijdragen aan:

• betere bestuiving en opbrengstzekerheid
• minder kwetsbaarheid voor schommelingen
• herstel van biodiversiteit binnen productielandschappen

Geen tegenstelling, maar een kans

Wat deze studie vooral duidelijk maakt, is dat biodiversiteit en productie geen tegengestelde doelen hoeven te zijn. Integendeel: een diverser landbouwlandschap functioneert beter, ecologisch én economisch. Dat biedt een belangrijk perspectief in een tijd waarin boeren vaak het gevoel hebben te moeten kiezen tussen rendement en natuur.

De uitdaging ligt nu in de praktijk. In Limburg zijn veel boeren al hard op weg doordat zij samenwerken met Natuurrijk Limburg, en participeren in ons initiatief Zoem Zone Limburg.

Bron

Sritongchuay, T., Beckmann, M., Dalsgaard, B., Klein, A.-M., Lausch, A., Nielsen, A., Osterman, J., Selsam, P., Wayo, K., & Seppelt, R. (2026). Crop diversity in the landscape boosts pollinators and yield of pollinator-dependent crops across the world. Agriculture, Ecosystems & Environment, 395, 109943.